Kể từ khi Apple chính thức giới thiệu chiếc điện thoại đầu tiên mang tên iPhone vào năm 2007, sản phẩm này đã nhanh chóng trở thành một biểu tượng công nghệ khát khao đối với đông đảo người tiêu dùng tại Việt Nam. Dù không phải là thị trường mục tiêu trọng điểm ngay từ những ngày đầu, nhưng sự tăng trưởng đáng kinh ngạc của doanh số iPhone tại Việt Nam trong vòng hai đến ba năm gần đây đã biến quốc gia này thành một trong những điểm sáng nhất trên bản đồ phân phối toàn cầu của Apple. Theo thống kê chính thức từ Cục Xuất nhập khẩu, tổng kim ngạch nhập khẩu điện thoại nguyên chiếc trong năm 2021 đã chạm mốc 3,16 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 70,8% so với cùng kỳ năm trước đó. Đáng chú ý hơn, dòng sản phẩm iPhone đóng góp phần lớn nhất vào con số này khi đạt kim ngạch nhập khẩu 1,234 tỷ USD, tương ứng mức tăng trưởng kỷ lục 159%. Tuy nhiên, bức tranh hào nhoáng về doanh số ấy lại mở ra một thực tế khác: để sở hữu chiếc điện thoại cao cấp này, người tiêu dùng Việt Nam đã phải và đang phải đánh đổi bằng một khoảng thời gian lao động không hề nhỏ. Dưới đây là phác họa chi tiết về hành trình tích lũy ngày công lao động để đổi lấy một chiếc iPhone qua từng thời kỳ, được Cần Thơ Mobile tổng hợp và phân tích.
Vào ngày 29 tháng 6 năm 2007, hãng công nghệ Cupertino đã chính thức mở bán thế hệ iPhone đầu tiên tại thị trường Mỹ với các mức giá niêm yết lần lượt là 499 USD cho tùy chọn bộ nhớ 4GB và 599 USD cho phiên bản 8GB. Ngay lập tức, những chiếc máy đầu tiên đã được đưa về Việt Nam thông qua con đường xách tay. Khi mới cập bến, một chiếc iPhone 2G bản 8GB có giá chạm mức hơn 21 triệu đồng và hoàn toàn bị khóa mạng. Phải mất khá nhiều thời gian, đến cuối tháng 8 cùng năm, cộng đồng công nghệ mới tìm ra phương pháp mở mạng thành công cho thiết bị này. Theo các số liệu kinh tế vĩ mô, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam trong năm 2007 xấp xỉ 78.000 đồng mỗi ngày. Sử dụng phép tính đơn giản, một người lao động Việt Nam lúc bấy giờ sẽ phải chắt bóp và tiết kiệm nguyên vẹn 178 ngày làm việc thì mới đủ sức chi trả cho một chiếc iPhone 2G 8GB xách tay.
Chỉ gần một năm sau, vào ngày 9 tháng 6 năm 2008, Apple tiếp tục trình làng thế hệ iPhone 3G. Khác với người tiền nhiệm, thiết bị này nhanh chóng du nhập vào thị trường nội địa chỉ sau khoảng một tháng ra mắt toàn cầu. Tại thị trường quê nhà, mức giá bán lẻ không đi kèm hợp đồng ràng buộc từ nhà mạng của sản phẩm được niêm yết ở mức 599 USD cho bản 8GB và 699 USD cho phiên bản 16GB. Khi hàng hóa về đến Việt Nam, chiếc máy này từng bị đẩy giá lên mức kỷ lục 1.300 USD, tương đương 21,5 triệu đồng khi quy đổi theo tỷ giá đầu tháng 7 năm 2008, trước khi dần hạ nhiệt xuống mức thực tế hơn.
Dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam trong năm 2008 đạt 980 USD/người/năm. Chia nhỏ ra, mức này tương ứng với khoảng 1,9 triệu đồng mỗi tháng hay xấp xỉ 90.000 đồng mỗi ngày làm việc. Xét riêng phiên bản cao cấp nhất thời điểm đó, iPhone 3G 16GB mang mức giá 699 USD, tương đương 16 triệu đồng. Điều này có nghĩa là, trung bình một người dân Việt Nam sẽ phải cày cuốc trong suốt 176 ngày công lao động mới có thể thỏa mãn sở hữu chiếc iPhone 3G 16GB.
Đến năm 2009, Apple tiếp tục bổ sung chữ S vào thế hệ thứ ba của mình với bản iPhone 3GS, trang bị mức giá bán lẻ không thay đổi ở mức 699 USD cho phiên bản 32GB. Khi được phân phối về Việt Nam qua con đường thương mại, mức giá của phiên bản 32GB này được đẩy lên ngưỡng khoảng 25 triệu đồng. Cùng lúc đó, kinh tế có sự cải thiện nhẹ khi thu nhập bình quân đầu người tăng lên xấp xỉ 102.000 đồng mỗi ngày. Dù vậy, với mức giá bán lẻ thực tế tại thị trường Việt Nam, người lao động vẫn phải tốn khoảng 156 ngày tích lũy tiền lương để rước chiếc iPhone 3Gs 32GB về tay.
Phải chờ đến đầu năm 2010, Apple mới chính thức thiết lập kênh phân phối chính hãng (Authorized Reseller) cho dòng iPhone tại Việt Nam, một khoảng thời gian chậm trễ tới gần hai năm so với các quốc gia láng giềng trong khu vực. Trùng hợp ngay lập tức, thời điểm này cũng đánh dấu sự xuất hiện của siêu phẩm iPhone 4 vào ngày 24 tháng 6 năm 2010. Tại Việt Nam, vào giữa tháng 6 cùng năm, hàng xách tay phiên bản quốc tế đã có mặt khá sớm với mức giá bị đẩy lên tới 2.000 USD, tương đương 40 triệu đồng – một con số khổng lồ khi đó.
Phải đợi đến đầu tháng 9 năm 2010, hai nhà mạng lớn nhất lúc bấy giờ là VinaPhone và Viettel mới đồng loạt công bố mức giá bán lẻ chính thức cho thiết bị này. Cụ thể, phiên bản 16GB có giá 13,9 triệu đồng và 32GB là 16,2 triệu đồng. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2010 được ước lượng đạt 1.360 USD, tương đương 2,6 triệu đồng/tháng hay 125.000 đồng/ngày. Nhờ sự giảm nhiệt của hàng chính hãng, thời gian tích lũy ngày công lao động để mua một chiếc iPhone 4 32GB chính hãng lúc bấy giờ đã rút ngắn xuống mức 129 ngày.
Năm 2011, thế hệ iPhone 4s chính thức ra mắt với sự nâng cấp toàn diện bên trong nhưng giữ nguyên ngôn ngữ thiết kế bên ngoài. Tại thị trường Việt Nam, việc Viettel phân phối chính hãng sản phẩm này trở thành một sự kiện lớn. Phiên bản cao cấp nhất 64GB được chốt mức giá bán lẻ là 21 triệu đồng. Với mức thu nhập bình quân đã có bước nhảy vọt lên 150.000 đồng mỗi ngày, một người lao động bình quân vẫn phải cống hiến 140 ngày làm việc liên tục để đổi lấy chiếc máy này.
Ngày 12 tháng 9 năm 2012, bộ máy của Apple chính thức công bố thế hệ iPhone 5 với thiết kế vuông vắn, màn hình lớn hơn và là chiếc điện thoại đầu tiên hãng trang bị chuẩn sạc Lightning độc quyền. Mức giá bán lẻ phiên bản quốc tế lúc bấy giờ dao động từ 649 USD cho bản 16GB, 749 USD cho bản 32GB và 849 USD cho phiên bản 64GB. Trở về thị trường nội địa, hai nhà mạng Vinaphone và Viettel tiếp tục là những đối tác phân phối chính hãng chủ chốt. Các mức giá bán lẻ đề nghị tương ứng cho ba phiên bản bộ nhớ là 16,4 triệu, 18,9 triệu và 21 triệu đồng.
Số liệu từ Ngân hàng Thế giới ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về kinh tế của Việt Nam khi thu nhập bình quân đầu người đạt mốc 1.970 USD trong năm 2012, tương đương mức lương trung bình 3,8 triệu đồng/tháng hay 180.000 đồng/ngày. Tính toán dựa trên các dữ liệu này, một người tiêu dùng Việt Nam trung bình cần dành trọn 116 ngày làm việc để có thể tự tay bỏ ra tiền mua một chiếc iPhone 5 64GB phiên bản cao nhất chính hãng.
Tháng 9 năm 2013 đánh dấu một bước đi chiến lược của Apple khi hãng đồng loạt trình làng hai dòng sản phẩm mang tên iPhone 5s và iPhone 5c, trong đó 5c được định vị là phiên bản hướng tới tệp khách hàng có ngân sách hạn chế hơn. Mức giá bán lẻ đề nghị cho chiếc iPhone 5s 16GB được chốt ở mức 17,59 triệu đồng, bản 32GB là 19,89 triệu và 64GB là 22,29 triệu đồng. Trong khi đó, phiên bản iPhone 5c rẻ hơn hẳn với mức giá tương ứng là 13,99 triệu đồng và 15,99 triệu đồng cho hai tùy chọn bộ nhớ 16GB và 32GB.
Song song với đó, tốc độ tăng trưởng kinh tế vĩ mô vẫn giữ được đà tăng khi thu nhập bình quân của người Việt Nam năm 2013 đạt 2.190 USD/người/năm, tương đương 4,2 triệu đồng/tháng hay 200.000 đồng/ngày. Dựa trên mức giá của bản cao cấp nhất, người tiêu dùng sẽ phải tích lũy 110 ngày lương làm việc thì mới đủ chi phí để chốt đơn một chiếc iPhone 5s 64GB chính hãng.
Khác biệt hoàn toàn với các thiết kế nhỏ gọn truyền thống trước đó, sự kiện ra mắt của iPhone 6 và 6 Plus đã làm thay đổi định hướng thiết kế của hãng khi đây là những mẫu smartphone đầu tiên sở hữu kích thước m��n hình mở rộng tới 5,5 inch. Sản phẩm được phân phối chính hãng tại Việt Nam với mức giá 17,799 triệu đồng cho iPhone 6 bản 16GB, 20,399 triệu cho bản 64GB và 22,999 triệu đồng cho phiên bản 128GB. Đối với mẫu iPhone 6 Plus lớn hơn, mức giá đề nghị lần lượt là 20,399 triệu, 22,999 triệu và 25,599 triệu đồng cho các tùy chọn bộ nhớ tương ứng.
Theo số liệu thống kê chính thức từ Ngân hàng Thế giới, mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam trong năm 2014 đã đạt ngưỡng 2.380 USD, quy đổi ra mức lương trung bình khoảng 4,6 triệu đồng/tháng tương đương 220.000 đồng mỗi ngày. Với sự gia tăng của thu nhập, thời gian lao động để sở hữu phiên bản cao cấp nhất lúc bấy giờ đã không có sự chênh lệch lớn. Người Việt lúc đó cần bỏ ra chính xác 116 ngày lương để hoàn tất việc mua một chiếc iPhone 6 Plus 128GB chính hãng.
Nối tiếp thành công của thế hệ trước, năm 2015, Apple ra mắt iPhone 6s và 6s Plus với nhiều cải tiến mạnh mẽ về phần cứng. Trong đó, phiên bản cao cấp iPhone 6s Plus sở hữu bộ nhớ trong 128GB được phân phối chính hãng tại Việt Nam với mức giá niêm yết là 28 triệu đồng. Lúc này, mức thu nhập bình quân của một người lao động Việt Nam đã tiến tới mức xấp xỉ 230.000 đồng/ngày. Với con số thu nhập này, trung bình người dùng cần tích lũy khoảng 121 ngày làm việc thì mới có đủ ngân sách để rước chiếc iPhone 6s Plus 128GB này về nhà.
Bước sang tháng 9 năm 2016, bộ đôi iPhone 7 và iPhone 7 Plus chính thức trình làng và được đưa về thị trường Việt Nam trong tháng 11 cùng năm. Mức giá bán lẻ chính hãng cho chiếc iPhone 7 ghi nhận ở mức 19 triệu đồng cho bản 32GB, 22 triệu đồng cho 128GB và 25 triệu đồng cho phiên bản 256GB. Đối với phiên bản Plus cao cấp hơn, mức giá bán lẻ tương ứng cho ba phiên bản bộ nhớ này là 22 triệu, 25 triệu và 28 triệu đồng.
Theo các số liệu kinh tế từ Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân của người Việt Nam trong giai đoạn này đạt 2.570 USD/người/năm, tương ứng 4,9 triệu đồng/tháng và 240.000 đồng/ngày. Nếu tiếp tục lấy phiên bản cao cấp nhất làm chuẩn mực, người tiêu dùng Việt Nam lúc bấy giờ sẽ cần làm việc suốt 116 ngày lương để có thể tự tin sở hữu chiếc iPhone 6s Plus 128GB chính hãng.
Qua dòng chảy lịch sử hơn một thập kỷ, từ những ngày đầu tiên sốt ruột chờ hàng xách tay đắt đỏ, đến khi kênh phân phối chính hãng được thiết lập, sự khát khao sở hữu iPhone của người Việt chưa bao giờ hạ nhiệt. Dù thu nhập bình quân đã được nhân lên nhiều lần, song việc phải đánh đổi hơn 100 ngày làm việc cật lực để đổi lấy một chiếc điện thoại cao cấp vẫn là một thực tế phản ảnh rõ nét bức tranh kinh tế và sức mua của người Việt.
